Pages

Friday, September 7, 2018

সন্তান




মূল: औलाद
ছআদত হাচান মাণ্টো
অনুবাদ: মিতালী বৰ্মন

জুবেদাৰ যেতিয়া বিয়া হৈছিল তেতিয়া তাইৰ বয়স পঁছিশ বছৰ আছিল৷ তাইৰ মাক-বাপেকেতো তাইৰ সোতৰ বছৰমান হওতেই বিয়া হোৱাটো বিচাৰিছিল; কিন্তু চাৰিওফালৰ পৰা মিলা দৰা পোৱা নাছিল৷ যদি ক'ৰবাত বিয়া ঠিকো হয় তেন্তে এনে কিছুমান সমস্যা আহি পৰে যে অৱশেষত সম্পৰ্কটো আগবঢ়োৱা সম্ভৱ হৈ নুঠেগৈ৷

জুবেদা যেতিয়া পঁচিশ বছৰীয়া হ'ল তেতিয়া তাইৰ বাপেকে তাইৰ বাবে আগৰ পক্ষ ঢুকোৱা মানুহ এজনৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিলে৷ তেওঁৰ বয়স প্ৰায় পয়ত্ৰিশ বা তাতকৈ অলপ বেছিও হ'ব পাৰে৷ তেওঁ এজন ভাল, কৰ্মঠ মানুহ৷ বজাৰত থান কাপোৰৰ দোকান আছে৷ প্ৰতিমাহে পাঁচ-ছশ টকাকৈ উপাৰ্জন কৰে৷

জুবেদা বৰ বাধ্য ছোৱালী আছিল৷ তাই তাইৰ বাপেকৰ সিদ্ধান্ত স্বীকাৰ কৰি ল'লে৷ সোনকালে বিয়া হৈ গ'ল আৰু তাই তাইৰ স্বামীগৃহলৈ গুচি গ'ল৷

তাইৰ গিৰিয়েক ইল্মউদ্দিন খুব ভদ্ৰ আৰু মৰমিয়াল৷ তেওঁ জুবেদাৰ সকলোধৰণৰ সুখৰ প্ৰতি নজৰ ৰাখিছিল৷ যদিও আন মানুহে কাপোৰৰ বাবে হামৰাও কাঢ়ি মৰিছিল, তাইৰ কোনোদিন কাপোৰৰ বাবে অভাৱ হোৱা নাছিল৷ চল্লিশ হাজাৰ আৰু থ্ৰী বি-কে আদি কৰি বহুতো কাপোৰৰ থান জুবেদাৰ ওচৰত আছিল৷

তাই প্ৰতি সপ্তাহতে মাকৰ ঘৰলৈ যায়... এদিন এনেকৈ যাওঁতে দুৱাৰদলিত খোজ দিয়ে তাই কাৰোবাৰ বিননি শুনিবলৈ পালে৷ ভিতৰলৈ যোৱাত গম পালে যে তাইৰ বাপেকৰ হৃদক্ৰিয়া বন্ধ হৈ মৃত্যু হৈছে৷
জুবেদাৰ মাক অকলশৰীয়া হৈ পৰিল৷ এটি লগুৱাৰ বাহিৰে ঘৰত আৰু আন কোনো নাই৷ তাই গিৰিয়েকক অনুৰোধ কৰিলে যে তেওঁ অনুমতি দিলে তাই তাইৰ বিধবা মাকক সিহঁতৰ লগত থাকিবলৈ মাতি আনিব৷
ইল্মউদ্দিনে ক'লে, "অনুমতি লোৱাৰ কি প্ৰয়োজন... এইখন তোমাৰ ঘৰ... আৰু তোমাৰ মা মোৰো মা... যোৱা তেখেতক লৈ আনাগৈ... বয়-বস্তু যি আছে সেইবোৰ মই ইয়ালৈ অনোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰোঁ৷"
জুবেদা খুব উৎফুল্লিত হ'ল৷ তাই ঘোঁৰাগাড়ীত গ'ল আৰু মাকক লগতে লৈ আহিল৷ ইল্মউদ্দিনে বস্তু-বাহানি অনোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল বাবে সেইবোৰো সোনকালে আহি পালে৷ সিহঁতৰ ঘৰটো যথেষ্ট ডাঙৰ আছিল৷ দুই-তিনিটা কোঠালি খালী হৈ পৰি আছিল৷ কিছু চিন্তা-চৰ্চাৰ অন্তত জুবেদাৰ মাকৰ বাবে এটা কোঠালি সাজু কৰি দিয়া হ'ল৷

জুবেদাৰ মাক জোঁৱায়েকৰ পৰিশীলিত আচাৰ-ব্যৱহাৰ দেখি বৰ সুখী হৈছিল আৰু তেওঁৰ ওচৰত কৃতজ্ঞতাত গদগদ হৈছিল৷ কেইবা হাজাৰ টকাৰ মূল্যৰ তেওঁৰ আটাইখিনি সোণৰ গহণা জোঁৱায়েকক দিবলৈ কেইবাবাৰো জুবেদাৰ মাকৰ মনত ইচ্ছা জাগ্ৰত হ; যাতে সেই টকাখিনি জোঁৱায়েকে তেওঁৰ ব্যৱসায়ত খটুৱাব পাৰে৷ কিন্তু স্বভাৱগতভাৱে তেওঁ কৃপণ আছিল৷

এদিন তেওঁ তেওঁৰ জীয়েকক কলে, “মই ইয়ালৈ অহাৰ দহমাহ পাৰ হল... মই মোৰ জেপৰ পৰা এটকাও খৰচ কৰা নাইযদিও তোমাৰ মৃত পিতৃয়ে এৰি থৈ যোৱা নগদ দহহাজাৰ টকা মোৰ হাতত আছেআৰু গহণাখিনিও আছে৷
জুবেদাই কয়লাৰ আঙঠাত ৰুটি সেকি আছিল, “মা, তুমিও যে কি কৈ থাকা!
কি চি মই নাজানোমই এই আটাইখিনি টকা ইল্মউদ্দিনক দি দিলোঁহেঁতেন, কিন্তু মই তোমাৰ এটা সন্তান জন্ম হোৱাটো বিচাৰোঁতেতিয়া এই আটাইবোৰ টকা তাক উপহাৰ হিচাপে দি দিম৷

জুবিদাৰ এতিয়ালৈ কিয় সন্তান জন্ম হোৱা নাই এই কথাটোলৈ মাকে বৰ চিন্তা কৰিছিলবিয়া হোৱা প্ৰায় দুবছৰ হবৰ হ, কিন্তু সন্তান জন্ম হোৱাৰ কোনো লক্ষণে দেখা যোৱা নাই৷
তেওঁ তাইক কেইবাজনো হাকিমৰ ওচৰলৈ লৈ গল৷ তেওঁ জুবেদাক নানা দৰব-জাতি খুৱালে, কিন্তু পৰিণাম একো নোলাল৷


অৱশেষত তেওঁ পীৰ-ফকীৰৰ কাষ চাপিল৷ জৰা-ফুকা, তন্ত্ৰ-মন্ত্ৰও ব্যৱহাৰ কৰিলে, মাদলি আৰু জপোকিন্তু আশা পূৰণ নহল৷ এইবোৰৰ মাজত জুবেদা অতীষ্ঠ হৈ পৰিল৷ এদিন বিৰক্ত হৈ তাই মাকক কলে, “বাদ দিয়া এইবোৰসন্তান নহলে নাই…”

তাইৰ বুঢ়ী মাকে মুখ বিকতাই কলে, “আইজনী, এইটো বৰ ডাঙৰ কথাতোমাৰ জ্ঞান-বুদ্ধিৰ কি হল নাজানোতুমি এইকণো নাজানানে যে সন্তান থকাটো কিমান দৰকাৰীইহঁতৰ বাবেইতো মানুহৰ জীৱন সদায় পৰিপূৰ্ণ হৈ থাকে৷

জুবেদাই ৰুটি আঙঠাত থৈ সুধিলে, “মই কি কৰোঁসন্তান জন্ম হোৱা নাই যদি তাত মোৰ কি দোষ?”
বুঢ়ীয়ে কলে, “দোষ কাৰো নহয় অআইজনীমাথোঁ এবাৰ আল্লাৰ অনুগ্ৰহ লাগে৷



জুবেদাই আল্লা মিঞাক কাবৌ-কাকূতি কৰি প্ৰাৰ্থনা জনালে তেওঁ যেন নিজৰ চমৎকাৰী শক্তিৰে জুবেদাৰ কোলা পৰিপূৰ্ণ কৰে; কিন্তু তাইৰ সেই প্ৰাৰ্থনাবোৰেৰেও একোৱে নহল৷




তাইৰ মাকে যেতিয়া প্ৰতিদিনে তাইক সন্তান জন্ম হোৱা প্ৰসংগত নানা কথা কোৱা আৰম্ভ কৰিলে, তেতিয়া তাইৰ এনে অনুভৱ হবলৈ ধৰিলে যেন তাই এডোখৰ ছন পৰা মাটি, ত কোনোদিন এটা বীজো প্ৰস্ফুটিত হব নোৱাৰে৷




ৰাতি ৰাতি তাই উদ্ভত উদ্ভত সপোন দেখিবলৈ ধৰিলে; বৰ বিচিত্ৰময়৷ কেতিয়াবা তাই দেখে যেন তাই এখন বিশাল মৰুভূমিৰ মাজত থিয় হৈ আছে আৰু তাইৰ কোলাত এটা নোদোকা কেঁচুৱা৷ তাক তাই ইমান জোৰেৰে  শূন্যলৈ দলিয়ায় যে সি আকাশ পায়গৈ আৰু এসময়ত নাইকিয়া হৈ যায়৷ কেতিয়াবা তাই দেখে, তাই যেন কণমানি কেঁচুৱাৰ জীৱন্ত মাংসপিণ্ডৰে সজোৱা এখন বিচনাত শুই আছে৷

এনেধৰণৰ সপোন দেখি দেখি তাইৰ মন-মগজু অশান্ত হৈ পৰিল, তাই ভাৰসাম্যতা হেৰুৱাই পেলালে৷ এদিন বহি থাকোঁতে এটি কেঁচুৱাৰ কান্দোন তাইৰ কাণত পৰিল৷ তাই তাইৰ মাকক সুধিলে, “কাৰ কেঁচুৱাই কান্দিছে?” তাইৰ মাকে কেঁচুৱাৰ কান্দোন শুনিবলৈ খুব মনোযোগেৰে কাণ পাতিলে আৰু যেতিয়া তেওঁ একো শুনা নাপালে তেতিয়া কলে, “কোনো কেঁচুৱাই কন্দা নাই৷” 

নহয় মা, কান্দি আছে৷ বৰং কান্দি কান্দি ভাগৰি পৰিছে৷” 
তাইৰ মাকে কলে, “হয় মই কালৰী হলোঁ, নহয় তোমাৰ কাণ বাজিছে৷
জুবেদা নিশ্চুপ হৈ ৰল৷ কিন্তু বহু সময়লৈ এটি নৱজাতকৰ কান্দোন আৰু বিননিৰ সুৰ জুবেদাৰ কাণত বাজি থাকিল৷ কেইবাবাৰো তাইৰ এনে অনুভৱ হল যেন তাইৰ বুকুত গাখীৰ ওফন্দি আহিছে৷ এই সম্পৰ্কে তাই মাকক একো নকলে৷ কিন্তু যেতিয়া তাই জিৰণি লবলৈ নিজৰ কোঠালিলৈ গল তেতিয়া তাই কামিজটো দাঙি চাইছিল, তাইৰ বুকুখন ওফন্দি আছিল৷


কেঁচুৱাৰ কান্দোনৰ ধ্বনি তাইৰ কাণত প্ৰায়ে বাজিবলৈ ধৰিলেকিন্তু তাই বুজি পাইছিল, এইবোৰ সকলো ভ্ৰম৷ সত্য মাথোঁ এয়াই যে প্ৰতি ক্ষণ তাইৰ মন-মগজুত হাতুৰিৰ কোব পৰে, তাইৰ কিয় কেঁচুৱা জন্ম নহয়! আৰু তায়ো অন্তঃকৰণেৰে সেই শূন্যতাক অনুভৱ কৰিছিল যিটো কোনো বিবাহিতা মহিলাৰ জীৱনতে হোৱা উচিত নহয়৷
তাই এতিয়া বৰ উদাস হৈ থাকে.... চুবুৰীত লৰা-ছোৱালীয়ে হৈ-হাল্লা কৰি থাকিলে বিষত তাইৰ কাণ ফাটি যায় ফাটি যায় কৰিবলৈ ধৰে৷ এনে মন যায় যেন বাহিৰলৈ ওলাই গৈ তাই সিহঁতৰ টেঁটু চেপি ধৰিব৷

তাইৰ গিৰিয়েক ইল্মউদ্দিনৰ কেঁচুৱা-চেচুৱাৰ একো চিন্তা নাছিল৷ তেওঁ নিজৰ ব্যৱসায়ত মগ্ন আছিল৷ কাপোৰৰ দাম দিনে দিনে বাঢ়ি গৈ আছিল৷ মানুহজন বুদ্ধিমান আছিল বাবে তেওঁ কাপোৰৰ বহুতো থান জমা কৰি ৰাখিছিল৷ এতিয়া তেওঁৰ মাহিলী আয় আগতকৈ দুগুণ হৈছিল৷


কিন্তু সেই আয়ৰ বাঢ়নে জুবেদাক সুখী কৰিব পৰা নাছিল৷ যেতিয়া তাইৰ গিৰিয়েকে তাইক নোটৰ নুৰা আনি দিয়ে তেতিয়া তাই বহুপৰ সেইখিনি কোলাত লৈ নিচুকাই থাকে.... তাৰপাছত তাই সেইবোৰ কোনো কাল্পনিক ঝুলনাত বহুৱাই দিয়ে৷

এদিন ইল্মউদ্দিনে দেখিলে যে যিখিনি টকা তেওঁ ঘৈণীয়েকক দিছিল সেইখিনি গাখীৰৰ সাজত থোৱা আছে৷ টকাখিনি কেনেকৈনো গৈ গাখীৰৰ বাচন পালে তাকে ভাবি তেওঁৰ চিন্তা লাগিল৷ তৎক্ষণাত তেওঁ জুবেদাক সুধিলে, “এই নোটবোৰ গাখীৰৰ সাজত কোনে থৈছে?”
জুবেদাই উত্তৰ দিলে, “ৰা-ছোৱালীকেইটি বৰ দুষ্ট হৈছে৷ এইটো সিহঁতৰে কাণ্ড হব৷


ইল্মউদ্দিনে আচৰিত হৈ কলে, “কিন্তু ইয়াত লৰা-ছোৱালী কত আছে?”

জুবেদাই তাইৰ গিৰিয়েতকৈ বেছি আচৰিত হৈ কলে, “আমাৰ ইয়াত লৰা-ছোৱালী নাই নেকি? আপুনিও যে কি কথা কয়এতিয়াই স্কুলৰ পৰা ঘূৰি আহি পাবসিহঁতকে সুধিম এই কাণ্ড কোনে কৰিছে৷



ইল্মউদ্দিনে তেওঁৰ ঘৈণীয়েকৰ মানসিক অৱস্থা যে ভাল নহয় বুজি পালে৷ কিন্তু তেওঁ তেওঁৰ শাহুৱেকক এই বিষয়ে একো নকলে৷ কাৰণ তেওঁ বুজিছিল যে শাহুৱেক যথেষ্ট দুৰ্বল মনৰ মহিলা৷

তেওঁ মনৰ ভিতৰতে জুবেদাৰ মানসিক অৱস্থাৰ কথা ভাবি দুখ কৰিবলৈ ধৰিলে৷ কিন্তু তাৰ উপায় তেওঁৰ হাতত নাছিল৷ তেওঁ কেইবাজনো বন্ধুৰ পৰামৰ্শ ললে৷ তাৰ ভিতৰত কেইজনমানে কলে, পাগলখানাত ভৰ্তি কৰাই দিয়া৷ কিন্তু পাগলখানাৰ কথা ভাবিলেই তেওঁ ভয়ত শিঁহৰিত হৈ পৰিছিল৷
তেওঁ দোকানলৈ যোৱা বন্ধ কৰিলে৷ গোটেই সময়খিনি তেওঁ ঘৰত কটায় আৰু জুবেদাক পৰিচৰ্যা কৰে৷ জুবেদাই কোনোবাদিনা কিবা ভয়ংকৰ কাণ্ড কৰি পেলাব পাৰে বুলিও তেওঁ ভয় খাইছিল৷

ইল্মউদ্দিন ঘৰত থকাৰ ফলত জুবেদাৰ অৱস্থা আগতকৈ ভাল হল৷ কিন্তু তাই এই কথাটো বৰকৈ চিন্তা কৰিলে যে দোকান, ব্যৱসায় কোনে চম্ভালি আছে? আৰু যিজন মানুহক এই দায়িত্ব দিয়া হৈছে সি বিশ্বাসঘাটকতা কৰা নাইতো!


তাই কেইবাবাৰো তাইৰ গিৰিয়েকক কলে, “তুমি দোকানলৈ নোযোৱা কিয়?”

ইল্মউদ্দিনে বৰ মৰমেৰে তাইক কলে, “প্ৰিয়া, মই কাম কৰি কৰি ভাগৰি পৰিছোঁ৷ এতিয়া কামৰ পৰা অলপ জিৰণি লব বিচাৰিছোঁ৷

কিন্তু দোকানখনৰ দায়িত্ব কাৰ হাতত আছে?”
মোৰ কৰ্মচাৰী এজনৰ হাতততেওঁ সকলো কাম কৰে৷
বিশ্বাসীনে?”
হয় হয়, খুব বিশ্বাসীএটা এটা অনাৰ হিচাপ দিয়েতুমি কিয় চিন্তা কৰিছা!
জুবেদাই তপৰাই কলে, “মোৰ কিয় চিন্তা নহ, ৰা-ছোৱালী থকা মানুহ৷ মই নিজৰ বাবেতো একো চিন্তা নকৰোঁ, কিন্তু ইহঁতৰ বাবেতো কৰোঁ যদি আপোনাৰ কৰ্মচাৰীয়ে আপোনাৰ টকা মাৰি লৈ যায় তেন্তে বুজি পাব আৰু যে লৰা-ছোৱালীকেইটিৰ…”
ইল্মউদ্দিনৰ চকুত লোতক বিৰিঙি উঠিল, “জুবেদা, ইহঁতৰ মালিক আল্লা৷ কিন্তু মোৰ কৰ্মচাৰীজন বৰ বিশ্বাসী আৰু প্ৰভুভক্ত৷ তুমি চিন্তা কৰা উচিত নহয়৷
মই নিজলৈতো একো চিন্তা নকৰোঁ৷ কিন্তু সন্তানৰ বাবেতো মাকেই চিন্তা কৰিব লাগিব৷


কি কৰিব তাকে ভাবি ভাবিয়ে ইল্মউদ্দিনে পাৰ নোপোৱা হল৷ জুবেদাই গোটেই দিনটো তাইৰ কাল্পনিক সন্তানৰ বাবে কাপোৰ সীঁ থাকে৷ সিহঁতৰ মৌজা ধুৱে, সিহঁতলৈ ঊণৰ চুৱেটাৰ গুঁঠে৷ কেইবাবাৰো তাই গিৰিয়েকক কৈ বেলেগ বেলেগ চাইজৰ সৰু সৰু ছেণ্ডেল অনোৱাইছে আৰু প্ৰতিদিনে পুৱা তাই সেইবোৰকে পালিচ কৰি থাকে৷
ইল্মউদ্দিনে এই সকলোবোৰ দেখে আৰু তেওঁৰ হৃদয়ে কান্দি উঠে৷ তেওঁ ভাবে যে কিজানি কিবা ভুলৰ শাস্তি তাই পাই আছে৷ এই ভুল কি আছিল তাৰ বোধ ইল্মউদ্দিনৰ নাছিল৷

এদিন তেওঁ চিন্তাত উদ্বিগ্ন হৈ থকা তেওঁৰ এজন বন্ধুক লগ পালে৷ ইল্মউদ্দিনে তেওঁক তেওঁৰ উদ্বিগ্নতাৰ কাৰণ সোধাত কলে যে তেওঁৰ এজনী ছোৱালীৰ লগত প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক গঢ়ি উঠিছিল৷ আৰু তাৰ পৰিণতিত তাই এতিয়া গৰ্ভৱতী৷ বীজটো গৰ্ভতে ধ্বংস কৰিবৰ বাবে সকলোধৰণৰ দিহা কৰা হল যদিও সফল নহল৷ ইল্মউদ্দিনে কলে, “চোৱা বন্ধু, গৰ্ভপাতৰ চেষ্টা নকৰিবা৷ সন্তানটো জন্ম হবলৈ দিয়া৷
সন্তানটোৰ প্ৰতি কোনো মোহ নথকা তেওঁৰ বন্ধুৱে কলে, “সন্তানটোৰে মই কি কৰিম?”
তুমি মোক দি দিবা৷

কেঁচুৱা জন্ম হোৱালৈ হাতত কিছু দিন  আছিল৷ এই সময়খিনিতে ইল্মউদ্দিনে তেওঁৰ ঘৈণীয়েকক পতিয়ন নিয়ালে যে তাই গৰ্ভৱতী আৰু এমাহ পিছতে তাইৰ সন্তান ভূমিষ্ঠ হব৷
জুবেদাই বাৰে বাৰে কলে, “মোক আৰু সন্তান নালাগে৷ আগতে কি কম আছিল নেকি?”


ইল্মউদ্দিন নিৰৱ হৈ ৰয়৷


তেওঁৰ বন্ধুৰ প্ৰেয়সীৰ এটি লৰা জন্ম হল৷ কেঁচুৱাটি শুই থকা জুবেদাৰ কাষত ইল্মউদ্দিনে শুৱাই দিলে আৰু তাইক টোপনিৰ পৰা জগাই কলে, “জুবেদা, আৰু কিমান পৰ তুমি সংজ্ঞাহীন হৈ থাকিবা? এয়া চোৱা তোমাৰ কাষত কি!
জুবেদাই বাগৰ সলালে আৰু দেখিলে যে তাইৰ কাষতে অকণমানি কেঁচুৱা এটিয়ে হাত-ভৰি জোকাৰি আছে৷ ইল্মউদ্দিনে তাইক কলে, “ৰা হৈছে৷ এতিয়া আল্লাৰ অনুগ্ৰহত আমাৰ পাঁচটি সন্তান হল৷
জুবেদা খুব সুখী হল৷ তাই সুধিলে, “এই লৰাটো কেতিয়া জন্মিল?”
পুৱা সাত বজাত৷
আৰু মই এই বিষয়ে একো গমেই নাপাওঁখুবসম্ভৱ বিষৰ কোবত মই সংজ্ঞাহীন হৈ গৈছিলোঁ৷
ইল্মউদ্দিনে কলে, “, প্ৰায় তেনেকুৱা কিবা এটাই হৈছিল, কিন্তু এতিয়া আল্লাৰ দয়াত সকলো ঠিক হৈ গল৷

পিছদিনা পুৱা ইল্মউদ্দিনে যেতিয়া ঘৈণীয়েকক চাবলৈ গল তেতিয়া তাই তেজেৰে ৰাঙলী হৈ আছিল৷ তাইৰ হাতত তেওঁৰ দাড়ি খুৰোৱা খুৰখন আছে৷ সেইখনেৰে তাই তাইৰ পিয়াহ দুটি ৰেপি আছিল৷
ইল্মউদ্দিনে তাইৰ হাতৰ পৰা খুৰখন কাঢ়ি আনিলে, “এয়া তুমি কি কৰি আছা?”
জুবেদাই তাইৰ কাষতে শুই থকা কেঁচুৱাটিলৈ চাই কলে, “গোটেই ৰাতিটো ইনাই-বিনাই থাকিল, কিন্তু মোৰ বুকুৰে গাখীৰ নিগৰি নাহিলধিক্কাৰ এনে
ইয়াতকৈ বেছি তাই আৰু একো কব নোৱাৰিলে৷ তেজেৰে লুতুৰি-পুতুৰি হোৱা আঙুলি এটা তাই কেঁচুৱাটিৰ ওঁঠত লগাই দিলে আৰু চিৰনিদ্ৰাত ঢলি পৰিল৷
***************



Thursday, August 9, 2018

ধুনীয়া পুৰাণ



'ধুনীয়া' শব্দটো বৰ ধুনীয়া। সেই শব্দটো প্ৰতিগৰাকী ব্যক্তিয়ে নিজৰ জীৱন এবাৰ হলেও শুনিবলৈ হাবিয়াস কৰে আৰু সকলোৱে জীৱনত এই শব্দটো শুনিছেও, অন্ততঃ নিজৰ মাকৰ মুখৰ পৰা। কাৰণ আনৰ দৃষ্টিত দেখাই-দৰ্শনে ধুনীয়া হওক বা নহওক মাকৰ মনত তেওঁৰ সন্তান সকলোতকৈ ধুনীয়া। এতিয়া এইবোৰ বিশ্লেষণ থাকক, অন্যথা বহুবল্কিতাৰ দোষে আমাকো চুব। কিন্তু ওপৰৰ কথাখিনিৰ জড়িয়তে পাঠকসমাজে নিশ্চয় বুজি পাইছে যে ধুনীয়াএটা বিশেষণ পদ। বিশেষ্যক যিয়ে বিশেষ কৰে সেয়াই বিশেষণ। যেনে: কইনাজনী ধুনীয়া। ইয়াত ধুনীয়াই কইনাজনী দেখাত কেনেকুৱা সেইটো বিশেষকৈ বুজাইছে। কিন্তু যদি কোৱা হয়, “ধুনীয়া মোৰ ভনীতেতিয়া ধুনীয়া এটা নামবাচক পদ হৈ পৰিব। মানে যেনেকৈ মোৰ নাম মিতালী, তেওঁৰ নাম কাকলি তেনেকৈ মোৰ ভনীজনীৰ নাম ধুনীয়া। যদি আমি এনেকৈ কওঁ যে ছোৱালীজনীৰ নামটো ধুনীয়াদেই! তেতিয়া আকৌ ধুনীয়াশব্দই কাৰোবাৰ নামটো ভাললগা বা পচন্দ হোৱা অৰ্থও বুজাব পাৰে। যদি আকৌ এনেকৈ কোৱা হয় যে ধুনীয়া ধুনীয়া ছোৱালীতেতিয়া আকৌ ধুনীয়া নামৰ সেই বিশেষ ছোৱালীজনী যে দেখিবলৈ ধুনীয়া সেইটোহে বুজাব (Dhuniya is a beautiful girl.)কিন্তু অসমীয়া ভাষাত শব্দ একবচনৰ পৰা বহুবচন কৰাৰ নিয়ম অনুসৰণ কৰিলে এই বাক্যটোৰ বহুবচনবাচক অৰ্থহে প্ৰকাশ হব। কেতিয়াবা বিশেষণ শব্দবোৰক একেলগে দুবাৰ ব্যৱহাৰ কৰি শব্দৰ একবচনবাচক ৰূপক বহুবচনবাচকলৈ পৰিৱৰ্তন কৰা হয়। যেনে: সৰু মাছ অৰ্থাৎ মাছ শব্দটোক সৰু শব্দই বিশেষ কৰি তুলিছে। যদি কোৱা হয়, সৰু সৰু মাছ- তেন্তে কেইবাটাও সৰু মাছ বুজাব অৰ্থাৎ ই বহুবচনবাচক ৰূপলৈ পৰিৱৰ্তন হব। একেদৰে, ডাঙৰ মানুহ ডাঙৰ ডাঙৰ মানুহ, ওখ ঘৰ ওখ ওখ ঘৰ ইত্যাদি। সেইদৰে, ধুনীয়া ছোৱালী ধুনীয়া ধুনীয়া ছোৱালী, অৰ্থাৎ কেইবাজনীও ধুনীয়া ছোৱালী।

আকৌ অসমীয়া ভাষাত সৌন্দৰ্য বুজাবলৈ ছোৱালীকো ধুনীয়া আৰু লৰাকো ধুনীয়া বুলি কোৱাৰ প্ৰৱণতা আছে। কিন্তু পুৰুষৰ সৌন্দৰ্য বুজাবলৈ দেখনিয়াৰ’ (দেখনিয়াৰ পুৰুষ), ‘সুদৰ্শন’ (সুদৰ্শন যুৱক) আদি শব্দৰ ব্যৱহাৰ হৈছিল। বৰ্তমান পুৰুষৰ সৌন্দৰ্যক বিশেষ কৰি বুজোৱা এনেধৰণৰ শব্দৰ প্ৰয়োগ আঙুলিৰ মূৰত লেখিবলগীয়া।

এতিয়ালৈ পঢ়ুৱৈসকলে নিশ্চয় ধুনীয়াশব্দটোৰ প্ৰয়োগ সম্পৰ্কে নিশ্চয় এটা মোটামুটি ধাৰণা কৰি লব পাৰিছে। এতিয়া কেতবোৰ উদাহৰণসহ প্ৰতিপাদ্য বিষয়লৈ আহোঁ:

১/ ছোৱালীজনী ধুনীয়া।” - আগতে কোৱাৰ দৰে ইয়াত ধুনীয়াশব্দই ছোৱালীজনীক বিশেষ কৰিছে আৰু এই বাক্যটো এশ শতাশং শুদ্ধ এটা অসমীয়া বাক্য।

২/ আঞ্জাখন বৰ ধুনীয়া হৈছে।” - আঞ্জাখন খাই চোৱাৰ আগতে যদি দেখি ভাল লাগি আপুনি তেনেকৈ কৈছে তেন্তে আমাৰ কবলগীয়া একো নাই। কিন্তু যদি আঞ্জাখন খাই উঠি আপুনি আঞ্জাখন ধুনীয়া হোৱা বুলি কৈছে তেন্তে কবলগীয়া আছে। জিভাখনে ধুনীয়াৰ সংজ্ঞা বুজি পায় নেকি যে ধুনীয়া বুলি কব! জিভাই স্বাদৰ সংজ্ঞা জানে; সেইবাবে জিভাই আঞ্জাখন সোৱাদ হোৱা বুলিহে কব। এইক্ষেত্ৰত ধুনীয়াশব্দৰ প্ৰয়োগটো প্ৰকৃততে ভুল।

৩/ তুমি গানটো বৰ ধুনীয়াকৈ গাইছাদেই!” – আকৌ একে কথা। কাণে কি বুজিব ধুনীয়াৰ সংজ্ঞা? কাণে বুজে শব্দ (এইক্ষেত্ৰত শব্দ মানে word নহয় soundহে)ৰ তৰংগহে, মিঠা, কৰ্কশ আদি ভাবহে। সেইবাবে কাণে গানটো ধুনীয়াকৈ শুনাৰ সলনি সুৰীয়াকৈ বা শুৱলাকৈহে শুনিব।

৪/ তুমি কি পাৰফিউম লগাইছা? ইমান ধুনীয়া গোন্ধাইছে!” – জিভা আৰু কাণৰ দৰে নাকেও ধুনীয়ামানে কি নাজানে। ঘ্ৰাণৰ ক্ষেত্ৰত সদায় সুগন্ধ বা দুৰ্গন্ধহে আহে, ‘ধুনীয়ানাহে।

৫/ কিতাপখন পঢ়িবা, বৰ ধুনীয়া।” – এই বাক্যটিলৈ মন কৰক, বক্তাই কিতাপখন কেৱল চাবলৈ কোৱা নাই, পঢ়িবলৈ কৈছে। যদি কিতাপখনৰ বেটুপাত, অলংকৰণ, মুদ্ৰণ নিখুঁত তেতিয়া কিতাপখন দেখি মানে চকুৰে চাই নিশ্চয় ভাল লাগিব আৰু ধুনীয়া হব। কিন্তু কিন্তাপখনৰ অন্তৰ্নিহিত কথাখিনিৰ বাবে কিতাপখন মূলতঃ উপভোগ্যহে হৈ পৰিব।

৬/ ছাত্ৰজনৰ ৰিজাল্ট ধুনীয়া কৰিছে।” – ইয়াত ৰিজাল্ট ধুনীয়াবুলি কোৱাৰ সলনি সন্তুষ্টিজনক বুলি কলেহে প্ৰকৃত অৰ্থ প্ৰকাশ পাব।

৭/ মানুহজনৰ ব্যক্তিত্ব বৰ ধুনীয়া।” – ব্যক্তিত্ব কেনেকৈ ধুনীয়াব পাৰে? ব্যক্তিত্ব সদায় আকৰ্ষণীয়হে হয়।

আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহাৰ কৰি থকা কথা-বতৰাত এনে অনেক উদাহৰণ দেখা যাব যধুনীয়াই বহুতো ধুনীয়া ধুনীয়া শব্দৰ স্থান দখল কৰি লৈ সেই শব্দবোৰ পাহৰণিৰ গৰ্ভলৈ ঠেলি পঠিয়াইছে। কিন্তু এয়া ভাষাটোৰ বাবে নিশ্চয় মঙ্গলজনক নহয়। অলপ সতৰ্ক হৈ ভাষাটোৰ ব্যৱহাৰ শুদ্ধকৈ কৰিলেহে ন-পুৰণি শব্দৰ সম্ভাৰে ইয়াক চহকী কৰি ৰাখিব।


Sunday, January 14, 2018

পত্নী



মূল: 'पत्नी' জৈনেন্দ্ৰ কুমাৰ
অনুবাদ: মিতালী বৰ্মন

চহৰৰ এটি পৰিত্যক্ত ঘৰ। সন্মুখৰ চৌকাত আঙঠা লৈ ঘৰটোৰ দ্বিতীয় মহলাত এগৰাকী নাৰী বহি আছে। আঙঠাৰ জুই লাহে লাহে ছাই হৈ গৈ আছিল। তাইহে জানো কি ভাবি আছিল; বয়স প্ৰায় বিশ-বাইশমান হ', শাৰিৰীকভাবে কিছু ক্ষীণ আৰু সম্ভ্ৰান্ত কুলৰ বুলি অনুমান কৰিব পাৰি।

এটাৰ পাছত আনটো আঙঠা পুৰি ছাই হোৱা জুইলৈ তাইৰ নজৰ গ'ল। আঁঠুৰ ওপৰত হাতেৰে ভেঁজা দি তাই উঠিল। উঠি গৈ অলপ কয়লা আনিলে। কয়লাখিনি জুইত ঢালি দি একাষৰীয়াকৈ এনেকৈ বহিলে যেন এতিয়া কি কৰিব তাকেই মনত পেলাবলৈ যত্ন কৰিছে। ঘৰতো আন কোনো আনই আৰু সময়ো নিশা বাৰ বাজি গ'ল।

ঘৰটোত মাথোঁ দুটাই প্ৰাণী- পতি আৰু পত্নী। মানুহজন ৰাতিপুৱাই যি ওলাই গ'ল এতিয়ালৈ উভতি অহা নাই আৰু মানুহজনীয়ে চৌকাৰ গুৰিতে বহি ৰৈ আছে।
সুনন্দাই ভাবে- নাই ভাবেনো ক'? অচল ভাবেৰেইতো তাই তাতে বহি আছে। ভাবিবই যদি লাগে তেন্তে কয়লাবোৰ যাতে নুনুমায় তাকেহে ভবা উচিত।

... তেওঁ জানো কেতিয়া আহিব? এক বাজি গ'ল। যিয়েই নহওক লাগিলে, মানুহে নিজৰ শৰীৰটোৰ যত্ন ল'ব লাগে।... আৰু সুনন্দা বহি আছিল। তাই একো কৰি থকা নাছিল। যেতিয়া তেওঁ আহিব তেতিয়া ৰুটি সেকি দিব। তেওঁ বা ক'ত ক'ত ইমান সময় লগায়! আৰু কিমান পৰ বহিম? মোৰ দ্বাৰা বহি থকাটো সম্ভৱ নহয়। কয়লাবোৰতো জুইৰ উত্তাপ বিৰিঙি উঠিছে। তাই বিতুষ্ট হৈ আঙঠাৰ ওপৰত তাৱাখন পাতি দিলে। নাই, এতিয়া তাই ৰুটি সেকিয়ে পেলাব। বিৰক্তি আৰু খঙত তাই আটাৰ থালখন সশব্দে মুখৰ আগলৈ টান মাৰি আনিলে আৰু ৰুটি বেলিবলৈ ধৰিলে। কিছুসময় পাছত তাই সিহঁতৰ চিৰিত শব্দ শুনিলে। তাইৰ মুখখনলৈ যেন কিছু তন্ময়তা আহিল। কিছু মুহূৰ্তৰ বাবে সেই আভা তাইৰ মুখত ৰৈ নোহোৱা হ'ল আৰু তাই আগৰদৰে কাম কৰি থাকিল।

কালিন্দীচৰণ, তাইৰ মানুহজন আহিল। তেওঁৰ পিছে পিছে তেওঁৰ তিনিজন বন্ধুও আহিল। নিজৰ মাজতে কথা পাতি আহিছিল আৰু বেছ উত্তেজিত হৈ আছিল। কালিন্দীচৰণে তেওঁৰ বন্ধু তিনিজনৰ সৈতে চিধাই নিজৰ কোঠালিলৈ সোমাই গ'ল। তেওঁলোকৰ মাজত বিতৰ্ক চলি আছিল। কোঠালিত সোমাই মুহূৰ্তমানৰ বাবে ৰৈ আকৌ আৰম্ভ কৰিলে। এই চাৰিওজন মানুহে দেশ উদ্ধাৰ কৰিবলৈ কঁকালত টঙালি বান্ধিছে। সেই বিষয়তে আলোচনা হৈ আছিল। ভাৰতমাতাক স্বতন্ত্ৰ কৰিবই লাগিব- আৰু এয়া নীতি-অনীতি, হিংসা-অহিংসালৈ চোৱাৰ সময় নহয়। মিঠা কথাৰ বহুত পৰিনাম পোৱা গ'ল। মিঠা কথাৰে বাঘৰ মুখৰ পৰা নিজৰ মূৰটো বাহিৰলৈ উলিয়াই আনিব নোৱাৰি। সেই সময়ত বাঘটো হত্যা কৰাই একমাত্ৰ উপায়। সন্ত্ৰাস! অ হয়, সন্ত্ৰাস! আমি সন্ত্ৰাসবাদলৈ ভয় কৰা উচিত নেকি? কিছুমান এনে মানুহো আছে যিয়ে কয়, "সন্ত্ৰাসবাদী মুৰ্খ, সিহঁত কালিৰ শিশু।" হয়, সিহঁত হয় মুৰ্খ আৰু কালিৰ শিশু। সিহঁতক বয়সোপলব্ধ বুদ্ধিৰ প্ৰয়োজন নাই। আমাৰ নিজে জীয়াই থাকিবলৈ অভিলাষ নাই। আমাৰ নিজৰ পুত্ৰ-কন্যালৈ মোহ নাই। আমাৰ বাবে ধন-সম্পদৰো একো গৰজ নাই। তেন্তে আমি মৰিবলৈ কিয় মুক্ত নহয়? উৎপীড়নৰ উপশম ঘটাবলৈ কিছু উৎপীড়নৰ অৱকাশ হ'বই! যিয়ে ভয় কৰে এইবোৰলৈ সিহঁতে ভয় কৰি থাকক। ভয় আমাৰ দৰে ডেকাসকলৰ বাবে নহয়।

তাৰপাছত এই চাৰিওজন মানুহে নিজে কি কি কৰা উচিত তাৰে আলোচনা কৰিবলৈ ল'লে।
এইসময়তে হঠাৎ কালিন্দীচৰণৰ মনত পৰিল যে তেওঁ নৈশ আহাৰ খোৱা নাই আৰু তাৰ বন্ধুসকলকো খোৱাৰ কথা সোধা নাই। সেইবাবে তেওঁ বন্ধুসকলৰ ওচৰত ক্ষমা বিচাৰি তাৰ পৰা উঠিল আৰু সুনন্দাৰ কাষ পালেগৈ৷

সুনন্দা য'ত আছিল তাতেই আছে৷ তাই ৰুটি সেকি উঠিছিল৷ তাৱাখন লুটিয়াই চৌকাৰ কয়লাৰ আঙঠাবোৰ হেঁচা মাৰি থোৱা হৈছিল৷ তাই দুহাতৰ আঙুলিত মূৰটো ভেজা দি বহি আছিল৷ তেনেকৈ বহি বহি যেন তাই উদাস হৈ পৰিছিল৷ তাইৰ স্বামী কালিন্দীচৰণে বন্ধুসকলৰ লগত কিয় আৰু কি কথা পাতি আছিল তাই সকলো শুনি আছিল৷ সেই উদ্যমৰ কাৰণ তাই বুজি নাপায়৷ উৎসাহ তাইৰ বাবে এক অপৰিচিত সংজ্ঞা৷ সেয়া তাইৰ বাবে কিছু নিলগৰ বস্তু; আকাংক্ষিত, মনোৰম আৰু চিৰসেউজ৷ তাই ভাৰতমাতাৰ স্বতন্ত্ৰতাৰ কথা বুজিবলৈ বিচাৰে, কিন্তু না তাই ভাৰতমাতা বুজি পায় না স্বতন্ত্ৰতা৷ তাই এই মানুহবোৰে ইমান উছাহত পাতি থকা কথাবোৰৰ একো অৰ্থ বুজি নাপায়৷ তথাপি তাইৰ প্ৰকৃত উদ্যম প্ৰতি বৰ আকাংক্ষা আছে৷ জীৱনৰ চেতনা যেন লাহে লাহে তাইৰ মনৰ মাজত নুমাই আহিবলৈ ধৰিছে, তথাপি তাই জীয়াই থাকিব বিচাৰে৷ তাইৰ বৰকৈ হেঁপাহ জাগে যে তাইৰ মানুহজনে তাইৰ লগতো দেশৰ কিছু কথা পাতিব৷ হয় তাইৰ বুদ্ধি অলপ কম কিন্তু লাহে লাহে তায়ো বুজি নাপালেহেঁতেন নেকি! তাই ভাবে, কমকৈ পঢ়া-শুনা কৰিলোঁ, তাতনো মোৰ কি দোষ? এতিয়াতো পঢ়িবলৈ সাজু! কিন্তু পত্নীৰ লগত পতিৰ ধৈৰ্য হেৰাই যায়৷ যিহওক, তাই ভাবে যে তাইৰ কাম সেৱা-সৎকাৰ কৰাহে৷ মাত্ৰ ইয়াকে সাৰোগত কৰি কিবা বুজি পোৱাৰ ইচ্ছাকো তাই এৰি পেলাইছে৷ তাই অলসভাবে তাইৰ স্বামীৰ লগত থাকে আৰু কেতিয়াও তেওঁৰ পথত বিঘিনি হ'বলৈ নিবিচাৰে৷ তাই মাথোঁ ইমানেই বুজি পায় যে যদি তাইৰ মানুহজনে আৰামী জীৱন এৰিছে, ঘৰ-বাৰী এৰিছে, জানি-বুজি বিধ্বস্ত আৰু বিপৰ্যস্ত জীৱন এটা বাচি লৈছে এয়াও নিশ্চয় কিবা ভালৰ বাবেই কৰিছে৷ এই কথাটোকে মুঠি বান্ধি ধৰি তাই তিলমানো আপত্তি নকৰাকৈ গিৰিয়েকৰ লগত থাকি প্ৰতিটো বিপদ-বিঘিনি পাৰ কৰি আহিছে৷ "তুমি কিয় মোৰ লগত কষ্ট খাব লাগে"- এইবুলিও মানুজনে কৈছিল আৰু তেওঁৰ এই কথাত তাই স্তব্ধ হৈ পৰিছিল৷ ভাবি ভাবি পাৰ নাপালে যে চোৱা কেনে এক কথা ক'লে! তাই জানে যে যাক চৰকাৰ বুলি কোৱা হয় সেই চৰকাৰখন এওঁলোকৰ এই কাম-কাজত অসন্তুষ্ট৷ চৰকাৰ চৰকাৰেই৷ তাইৰ মনত কোনো স্পষ্ট ধাৰণা নাই যে দৰাচলতে চৰকাৰ মানে কি! কিন্তু এই যিবোৰ বিষয়া আছে, তেওঁলোক সাংঘাতিক শক্তিশালী আৰু তেওঁলোকৰ ওচৰত নানা ধৰণৰ শক্তি আছে৷ এই ফৌজ, পুলিচ-চিপাহী আৰু মেজিষ্ট্ৰেট আৰু মুন্সি, চাপ্ৰাচী আৰু থানেদাৰ আৰু ভাইচৰয়- এই সকলোবোৰ চৰকাৰী৷ এইসকলৰ লগত কিদৰে যুদ্ধ কৰিব পৰা যাব! হাকিমৰ লগত কাজিয়া কৰা ভাল কথা নহয়, কিন্তু এওঁ এই যুদ্ধৰ বাবেই শৰীৰ-মন একাকাৰ কৰি সাজু হৈ আছে৷ যিহওক; কিন্তু এওঁলোকে ইমান চিঞৰি চিঞৰি কিয় কথা পাতে? তাই এইটোৱে বেয়া পায়৷ সাধাৰণ পোচাক পিন্ধা পুলিচৰ মানুহ এজন অনবৰত সিহঁতৰ ঘৰৰ বাহিৰত টহল দি থাকে৷ এওঁলোকে সেই কথাটোনো কিয় পাহৰি যায়? ইমান চিঞৰি চিঞৰি কিয় কথা পাতে?

বহি বহি তাই এইবোৰ কথাকে মনৰ মাজত পাগুলি আছিল৷ দুই বাজিবৰ হ'ল৷ তেওঁলোকৰ খোৱা-বোৱালৈয়ো মন-কাণ নাই আৰু মোলৈয়ো৷ মোৰতো বাৰু একো নহয়, কিন্তু নিজৰ শৰীৰলৈতো যত্ন দিব লাগে! এনেকুৱা অমনোযোগিতাৰ বাবেইতো সেই সন্তানটো হেৰাই গ'ল৷ তাইৰ মনটো যিমানেই ইফালে-সিফালে ব্যস্ত নাৰাখক কিয়, কিন্তু যেতিয়াই অকলে থাকে অৱশেষত ঘূৰি-ঘূৰি মনটো সেই সন্তানটোৰ অনুপস্থিতিত আহি থমকি ৰয়৷ তেতিয়া তাইৰ সন্তানটিৰ সেই কথাবোৰ- সেই মৰম লগা চকুযুৰি, সৰু সৰু আঙুলিবোৰ আৰু অকণমানি ওঁঠলৈ মনত পৰে৷ সেই কল্লোল মনত পৰে৷ তাৰ মৃত্যুটো সকলোতকৈ বেছিকৈ মনত পৰে৷ এই মৃত্যু মানে কি? মৃত্যুৰ কথা তাই ভাবিবও নোৱাৰে৷ যদিও তাই জানে যে সকলোৱে এদিন নহয় এদিন মৰিব লাগিব, তাই মৰিব, তাইৰ মানুহজন মৰিব৷ কিন্তু মুহূৰ্তমানৰ বাবে ভুলতেও সেই কথা ভাবিলে তাই ভয়ত কঁপি উঠে৷ এয়া তাই সহিব নোৱাৰে৷ সন্তানটিৰ স্মৃতিয়ে তাই প্ৰতিবাৰে কোবাই থৈ যায়৷ তেতিয়া তাই বিহ্বল হৈ চকুযুৰি মছে আৰু হঠাতে ইফাল-সিফালৰ কিছুমান কাম উলিয়াই লৈ সেইবোৰত নিজক ব্যস্ত কৰি লয়৷ কিন্তু যিমানে যি নকৰক কিয়, অকলশৰে থকা সময়ত ৰৈ ৰৈ সেই মৃত্যুৰ কথা, মৃত্যুৰ চিন্তা তাইৰ মনলৈ আহি থাকে আৰু তাই অসহায় হৈ পৰে৷

তাই উঠিল৷ উঠি গৈ এতিয়া বাচনবোৰ মাজি পেলাব, চৌকাটোও চাফা কৰিব৷ উস্ এনেয়ে বহি মই কি কি যে ভাবি থাকোঁ!

এনেতে কালিন্দীচৰণ চৌকাৰ কাষলৈ আহিল৷

সুনন্দাই কঠোৰ দৃষ্টিৰে শূন্যলৈ চাই থাকিল, তাইৰ মানুহজনলৈ নাচালে৷
কালিন্দীয়ে ক'লে, "সুনন্দা, খোৱা মানুহ আমি চাৰিজন৷ ৰন্ধা-বঢ়া হৈ গ'লনে?"
সুনন্দাই আচাৰৰ থাল, বেলনা-বেলনামাৰি, ডেক্সি আৰু খালী বাচন-বৰ্তনবোৰ সামৰি উঠি গ', একোকে নক'লে৷
কালিন্দীয়ে ক'লে, "শুনিছানে, মোৰ লগত আৰু তিনিজন মানুহ আছে৷ খাবলৈ ৰান্ধিব পৰিবা যদি কোৱা নহ'লে এইখিনিৰে কাম চলাম৷"

সুনন্দাই একোকে নক'লে৷ মনেমনে তাই খুব খং উঠিল৷ এওঁ তাইৰ লগত ক্ষমাপ্ৰাৰ্থীৰ দৰে কথা কিয় কৈছে, হাঁহিমুখে ক'ব নোৱাৰে নেকি যে খাবলৈ আৰু অলপ কিবা ৰান্ধি দিয়া৷ যেন মই কোনোবা পৰহে! ভাল কথা বাৰু, তেন্তে ময়ো কাৰো গোলাম নহওঁ যে কেৱল এওঁৰে কামত লাগি থাকিম৷ মই খোৱা-চোৱাৰ কথা একো নাজানো আৰু তাই মৌন হৈয়ে ৰ'ল৷

কালিন্দীচৰণে অলপ টানকৈ ক'লে, "সুনন্দা!"

সুনন্দাৰ মনৰ ভিতৰত এনে এক আন্দোলন জাগ্ৰত হ'ল যে হাতত থকা ডেক্সিটো খুব জোৰেৰে দলি মাৰি দিলে৷ তাই কাৰো খং সহিবলৈ নহয়৷ তাইৰ মনলৈ এবাৰো নাহিল যে অলপ আগেয়ে এই মানুহজনলৈ কেনে এক প্ৰেম আৰু হিতৰ কথা চিন্তা কৰি বহি আছিল৷ এই মুহূৰ্তত তাই ভিতৰি ভিতৰি খঙত দগ্ধ হৈ গৈছে৷

"কিয়? কথা এটা ক'বও নোৱাৰা নেকি?"
সুনন্দাই নামাতিলে৷
"তেন্তে ভাল কথা বাৰু! কোনেও একো নাখায়৷"
এইদৰে কৈ খঙতে হাত-ভৰি আচাৰি কালিন্দীচৰণ উভতি গ'ল৷

কালিন্দীচৰণক তেওঁৰ দলত উগ্ৰ বুলি কোৱা নাযায়, কিছু পৰিমাণে তেওঁক উদাৰ বুলিহে কোৱা হয়৷ লগৰ বেছিভাগে বিবাহিত, কিন্তু কালিন্দীচৰণ কেৱল বিবাহিতই নহয়, ইতিমধ্যে তেওঁ এটি সন্তান হেৰুৱাই পেলাইছে৷ দলত তেওঁৰ কথা-বতৰাৰ মান আছে৷ দলৰ কিছু মানুহ তেওঁৰ ঢিলা মনোভাৱৰ বাবে অসন্তুষ্টও হৈ আছে৷ তেওঁ দলত বিবেকৰ প্ৰতিনিধি আৰু সদস্যসকলৰ অতপালি কমোৱাত হাকোটাৰ দৰে কাম কৰে৷

বিতৰ্কটো এইবাবেই হৈছিল কাৰণ কালিন্দীৰ মতে আমি সন্ত্ৰাস পৰিত্যাগ কৰাৰ দিশে ধাৱমান হ'ব লাগে৷ সন্ত্ৰাসৰ দ্বাৰা বিবেক কুণ্ঠিত হয় আৰু ইয়াৰ ফলত মানুহ হয় উত্তেজিত হৈ থাকে নহয় ভয়ত সংকোচিত হৈ থাকে৷ এই দুয়োটি পৰিস্থিতিয়ে ভাল নহয়৷ আমাৰ লক্ষ্য চাৰিওফালে বুদ্ধিক জাগ্ৰত কৰাৰহে, আতংকিত কৰা নহয়৷ চৰকাৰে ব্যক্তি আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ বিকাশৰ ওপৰত বহি তাক তল পেলাবলৈ বিচাৰিছে৷ বিকাশৰ পথৰ এই অৱৰোধকে আমি আঁতৰাবলৈ বিচাৰোঁ- এইটোকেই মুক্ত কৰিবলৈ বিচাৰোঁ৷ সন্ত্ৰাসৰ দ্বাৰা এই কামটো নহ'ব৷ যিসকল বল-শক্তিৰ অহংকাৰত উন্মত্ত হৈ আছে, সেইসকলৰ সেই অহংকাৰ আঁতৰাই তেওঁলোকৰ মনত কৰ্তব্যৰ ভাৱনাৰ উদয় কৰোৱাটোহে আচল কাম৷ আমি স্বীকাৰ কৰিব লাগিব যে এই অহংকাৰ ঠেকা-খুন্দা খাই, আহত হৈহে নাইকিয়া হ'ব৷ এই আঘাত দিবলৈ আমি অৱশ্যে সাজু হৈ থাকিব লাগিব, কিন্তু এইধৰণৰ সৰু-সুৰা কথাবোৰ উচিত নহয়৷ ইয়াৰ পৰা চৰকাৰৰ একো বিঘিনি নহয়, ইয়াৰ বিপৰীতে সিহঁতে নিজৰ কাম কৰাৰ প্ৰাসংগিকতাৰ ওপৰত সন্তুষ্টহে হ'ব৷

কিন্তু যেতিয়া সুনন্দাৰ কাষৰ পৰা উলটি আহিল তেতিয়া কালিন্দীক নিজৰ পক্ষত দৃঢ় হৈ থকা যেন নালাগিল৷ তেওঁ যেন "হয়, সন্ত্ৰাসৰো প্ৰয়োজন আছে" বুলিও সহমত দিব৷ তেওঁ ক'লে, "এয়া ভাল হ'ল যে আমি অলপ কাম আৰম্ভ কৰি দিলোঁ৷" তাৰ লগে লগে আকৌ ক'লে, "আপোনালোকৰ ভোক লগা নাইনে? তেওঁৰ গা ভাল নহয়, সেইবাবে ইয়াততো ৰন্ধা-বঢ়া কৰা হোৱা নাই৷ কওকচোন কি কৰা যায়! ক'ৰবাৰ হোটেললৈ যায় নেকি?"
এজনে ক'লে যে বজাৰৰ পৰা কিবা খোৱা বস্তু ঘৰলৈ অনোৱা হওক৷ আন এজনে ক'লে যে হোটেললৈয়ে যোৱা হওক৷ এইদৰে কথা-বতৰা পাতি থাকোঁতে সুনন্দাই এখন ডাঙৰ থালত খোৱাবস্তুবোৰ সাজি তেওঁলোকৰ মাজত থ'লে আৰু থৈয়ে একো নোকোৱাকৈ গুচি গ'ল৷

আকৌ এবাৰ আহি থালখনৰ ওচৰত চাৰি গিলাচ পানী থৈ আগৰবাৰৰ দৰে একেদৰে নিৰবে গুচি গ'ল৷

কালিন্দীক যেন কিবা এটাই খোঁচ মাৰি গ'ল৷

তিনিওজন বন্ধু মৌন হৈ ৰ'ল৷ পতি-পত্নীৰ মাজত যে কিবা এটা সংঘাত চলি আছে তেওঁলোকে অনুভৱ কৰিব পাৰিলে৷ শেষত এজনে কৈ উঠিল, "কালিন্দী, তুমিতো কৈছিলা যে ঘৰত খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হোৱা নাই৷"
কালিন্দীয়ে তৎক্ষণাত ক'লে, "মানে মই বুজাব বিচাৰিছিলোঁ যে পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে নাই৷"
আন এজনে ক'লে, "যথেষ্ট আছে৷ সব চলি যাব৷"
"চাওঁচোন, আৰু কিবা আছে নেকি!" এইবুলি কালিন্দী উঠি গ'ল৷

আহি সুনন্দাক ক'লে, "তোমাক তালৈ খোৱাবস্তু লৈ যাবলৈ কোনে কৈছিল? মই কি কৈছিলোঁ?"
"যোৱা থালখন উঠাই লৈ আহাগৈ৷ আমি কোনেও ইয়াত নাখাওঁ৷ আমি হোটেললৈ যাম৷"

সুনন্দাই একো নক'লে৷ কালিন্দীও কিছু পৰ নিতাল মাৰি তাতে থিয় হৈ থাকিল৷ বহুধৰণৰ কথা তেওঁৰ মনলৈ আৰু ডিঙিৰ কাষলৈ আহি থাকিল৷ তেওঁ তেওঁৰ অপমান হোৱাটো বুজি পাইছিল আৰু এই অপমান তেওঁৰ বাবে অসহনীয় আছিল৷

তেওঁ ক'লে, "কোনোবাই যে কিবা কৈ আছে একো শুনা নাই নেকি? কিয়?"
সুনন্দাই আকৌ মুখখন আনফালে ঘূৰাই দিলে৷
"মই ইয়াত অবাবত বকি থাকিবলৈ ৰৈ আছোঁ নেকি?"
সুনন্দা ভিতৰি ভিতৰি অসহ্য হৈ উঠিছিল৷
"মই সুধিছোঁ যে মই কৈ থৈ যোৱাৰ পাছতো খোৱাবস্তু লৈ যোৱাৰ কি দৰকাৰ আছিল?" সুনন্দাই উভতি চালে আৰু নিজৰ মাতটো যথাসম্ভৱ কোমল কৰি ক'লে, "নোখোৱা নেকি! এক বাজি গ'ল দেখোন!"

কালিন্দী নিৰস্ত্ৰ হ'বলৈ ধৰিলে আৰু এয়া তেওঁ ভালকৈ বুজি উঠিল৷ এইবাৰ তেওঁ যেন ধমকিৰ সুৰত সুধিলে, "আৰু খোৱাবস্তু আছেনে?"
সুনন্দাই লাহেকৈ ক'লে, "আচাৰ লৈ যোৱা৷"
"আৰু খোৱাবস্তু নাই! বাৰু দিয়া আচাৰ৷"
সুনন্দাই আচাৰ আনি দিলে আৰু কালিন্দীও গুচি গ'ল৷

সুনন্দাই নিজলৈ বেলেগকৈ একো উলিয়াই ৰখা নাছিল৷ তাইৰ মনলৈ নাহিলেই যে তায়ো খাব লাগে৷ এতিয়া কালিন্দী ওলাই যোৱাৰ পৰতহে যেন তাইৰ মনত পৰিল যে তাই নিজলৈ একো উলিয়াই নাৰাখিলে৷ তাইৰ নিজৰ ওপৰতে খং উঠিল৷ তাইৰ মনটো কঠোৰ হ'; এইবাবে নহয় যে তাই খোৱাবস্তু বেলেগকৈ উলিয়াই নাৰাখিলে৷ এইক্ষেত্ৰততো তাইৰ মনত স্বভিমান জাগি উঠে৷ মনটো ইমান পৰ্যন্ত কঠোৰ হ'ল যে তাই ভাবিলে, এনে কথানো তাই কিয় ভাবিব লাগিছে? ছিঃ এয়াও ভাবিবলগীয়া কথানে? আৰু তেতিয়াই বিতৃষ্ণাৰ ভাবটো বাঢ়ি গ'ল৷ তেওঁ এবাৰো নুসুধিলে, তুমি কি খাবা- হঠাৎ এই ভাবটোৱে তাইৰ মনটো কোবাই জোকাৰি থৈ গ'ল৷ মই খাম আৰু তেওঁৰ বন্ধু ভোকত থাকিব- এয়া মই কৰিব বা সহিব পাৰিলোঁহেঁতেন নেকি? কিন্তু তেওঁ যদি এবাৰ সুধিলেহেঁতেন কিনো হ'লহেঁতেন! এই কথাটোৰ বাবে তাইৰ মনটো ভাগি চুৰমাৰ হোৱাৰ দৰে হ'ল৷ তাইৰ যিকণ মান আছিল সেইকণো যেন মাটিত মিহলি হৈ গ'ল৷ ৰৈ ৰৈ তাই নিজকে তিৰস্কাৰ কৰি ক'বলৈ ধৰিলে, "ছিঃ ছিঃ সুনন্দা, এই সৰু-সুৰা কথাবোৰ তই এতিয়াও ধৰি থাকনে? তেওঁৰ বাবে এৰাতি লঘোনে থকাৰ পুণ্য আৰ্জিবলৈ পোৱা বাবে তই সুখীহে হ'ব লাগে৷ মইনো কিয় তেওঁক বিৰক্ত কৰিব লাগে? এতিয়াৰ পৰা একো অশান্তি নিদিওঁ৷ কিন্তু তেওঁ নিজৰ শৰীৰৰোতো যত্ন নলয়৷ এইটো ভাল কথা নহয়৷ মই কি কৰোঁ?

তাই বাচন মাজিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে৷ তেওঁলোকে চিঞৰি চিঞৰি কথা-বতৰা পতা তাইৰ কাণত পৰিল৷ মাজে মাজে হাঁহিৰ খলকনিও শুনা গ'ল৷ হঠাৎ তাইৰ ভাব হ', বাচনখিনি পিচতো মাজিব পৰা যাব৷ যদি তেওঁলোকক কিবা লাগে- এয়া ভাবিয়ে তাই ল'ৰালৰিকৈ হাত ধুই সেই কোঠালিটোৰ দুৱাৰৰ বাহিৰত বেৰত আউজি থিয় হৈ থাকিল৷

এজন বন্ধুৱে ক'লে, "আৰু আচাৰ আছে নেকি? আৰু অলপ আচাৰ আনিবলৈ কোৱা বন্ধু৷"
কালিন্দীয়ে অভ্যাসবশতঃ চিঞৰি মাত লগালে, "আচাৰ আনা, আচাৰ৷" যেন সুনন্দা ক'ৰবাত বহু দূৰতহে আছিল৷ কিন্তু তাইতো বাহিৰতে বেৰৰ লগত চেপেটা লাগি ৰৈ আছিল৷ তাই আচাৰ আনি চুপচাপ থ'লে৷

তাইক কোঠালিটোৰ পৰা যাবলৈ ওলোৱা দেখি কালিন্দীয়ে অলপ ডাঙৰকৈ ক'লে, "অলপ পানী লৈ আনিবা৷"

সুনন্দাই পানী আনি দিলে৷ দি কোঠালিটোৰ পৰা ওলাই আহিল আৰু দুৱাৰৰ কাষত আগৰ দৰে থিয় হৈ থাকিল যাতে তেওঁলোকে কিবা বিচাৰিলেই লগে লগে আনি দিব পাৰে!
********************