Pages

Monday, September 25, 2017

কৃষকৰ শত্ৰু বনাম গুৰুদেৱ



किसान के शत्रु बनाम गुरुजी
দীনদয়াল শৰ্মাৰ ব্যঙ্গ ৰচনা


সাধাৰণতে ল'ৰা-ছোৱালীবোৰ বৰ জিজ্ঞাসু প্ৰবৃতিৰ হয়। ইহঁতৰ মনৰ ভিতৰত প্ৰতিটো বস্তু জানিবলৈ উৎসুকতা থাকে। ইহঁতৰ ভিতৰত ভাল-বেয়া সকলোবোৰ কামৰে অনুকৰণ কৰাৰ প্ৰবৃতিও থাকে, সেইবাবেইতো ইহঁতক বান্দৰৰ দৰে একে বুলি কোৱা হয়। ইহঁতে যিদৰে দেখে আৰু শুনে সেইদৰেই প্ৰকাশ কৰে। শিশুৰ মনত কোনোধৰণৰ ছল-কপটতা নাথাকে। ইহঁত পৰিষ্কাৰ স্লেটৰ দৰে, যিদৰে আপুনি লিখি দিয়ে সিহঁত তেনেকুৱাই হ'বলৈ প্ৰয়াস কৰে।

এবাৰ হিন্দী শিকোৱা গুৰুদেৱে ব্যাকৰণ বিষয়ত ঘটনা আৰু দুৰ্ঘটনাৰ মাজত পাৰ্থক্য বুজাই আছিল। তেখেতে অনেক উদাহৰণ দিলে। তাৰপাছত শিক্ষাৰ্থীসকলক ক'লে যে এইদৰে তোমালোকেও ঘটনা আৰু দুৰ্ঘটনাৰ যিকোনো নতুন উদাহৰণ দিব পাৰিবা। তাৰপিছত গুৰুদেৱে শিক্ষাৰ্থীহঁতক সুধিলে, "তোমালোক সকলোৱে বুজি পাইছানে?"
"হয় মহাশয়, বুজি পাইছোঁ।"- আটাইবোৰ শিক্ষাৰ্থীয়ে সমস্বৰত ক'লে।
"বাৰু ৰাজেশ, এতিয়া তুমি কোৱাচোন, ঘটনা আৰু দুৰ্ঘটনাৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?"
ৰাজেশে থিয় হৈ ক'লে, "মহাশয়, বিদ্যালয়ত হঠাৎ জুই লাগিলে সেয়া ঘটনা আৰু যদি সেই জুইত কোনোগৰাকী
শিক্ষক জ্বলি যায় তেন্তে তাক দুৰ্ঘটনা বুলি ক'ব লাগিব।"
উত্তৰটো শুনি শ্ৰেণীটোৰ আটাইবোৰ শিক্ষাৰ্থীয়ে গিৰ্জনি মাৰি হাঁহিলে। উত্তৰটো ঠিকেই আছিল; কিন্তু গুৰুদেৱৰ পচন্দ নহ'ল। তেখেতে ৰাজেশকে ধৰি সকলোকে ভালকৈ এশিকনি দিলে।

আকৌ আন এখন বিদ্যালয়ৰ শিক্ষাৰ্থীহঁতে শিক্ষকসকলৰ খুব সেৱা-সৎকাৰ কৰিছিল। কোনোৱে যদি গাখীৰ আনি দিছিল, কোনোৱে আকৌ সেউজীয়া শাক-পাচলি, কোনোবাই যদি গাজৰ আন কোনোবাই মূলা লৈ আহিছিল। গুৰুসবেও শিক্ষাৰ্থীহঁতৰ হতুৱাই বতৰ অনুযায়ী শাক-পাচলি অনোৱাইছিল।
বিদ্যালয়ত এনেধৰণৰ শিক্ষকো আছিল যিয়ে প্ৰতিদিনে শিক্ষাৰ্থীহঁতৰ দ্বাৰা দহ-বাৰ কিলো শাক-পাচলি আদি অনোৱাইছিল আৰু নিজৰ চাইকেলত বোজাই কৰি ঘৰলৈ লৈ গৈছিল। ঈশ্বৰেহে জানে নিজেই খাইছিল নে পাৰ্ট টাইম বজাৰ লগাই বহিছিল।
সেই বিদ্যালয়খনতে এবাৰ সমাজবিজ্ঞান বিষয়ৰ প্ৰশ্ন কাকতত এটা প্ৰশ্ন আহিল যে খেতিয়কৰ খেতি বিনষ্ট কৰা যিকোনো তিনিটা শত্ৰুৰ নাম লিখা।সকলোবোৰ বিদ্যাৰ্থীয়ে নিজৰ নিজৰ মতে উত্তৰ লিখিলে। এজন ছাত্ৰই বাকী ছাত্ৰবোৰতকৈ অকণমান অন্যধৰণে উত্তৰটো লিখিলে। সি লিখিলে, "ভাটৌ, নিগনি আৰু আমুক গুৰুদেৱ।" উত্তৰ বহীখন পৰীক্ষণ কালত গুৰুদেৱৰ নামটো উজলি উঠিল।ল’ৰাটোক সামূহিক পিতন দিয়া হ'ল। কিন্তু ইয়াৰ পাছতো ল’ৰা-ছোৱালীহঁতৰ দ্বাৰা পাচলি অনোৱা কাৰবাটো নকমিল। যিটো ল’ৰাই পিতন খাইছিল সি ফেল কৰিব বুলি ভয়তে আগতকৈয়ো অলপ বেছিকৈহে পাচলি অনা হ’ল।লাহে লাহে গাঁৱৰ সজাগ জনতাই “ল’ৰা-ছোৱালীয়ে পঢ়া-পাতি কমকৈ কৰে আৰু সৰহভাগ সময় গুৰুসকলৰ বাবে খেতিৰ পাচলি তোলাত কটায়” বুলি প্ৰধান শিক্ষকৰ ওচৰলৈ অভিযোগ আনিবলৈ ধৰিলে।
কথাটোতো সঁচাই আছিল; কিন্তু বিদ্যাৰ্থীহঁতক পাচলি আনিবলৈ মানা কৰে কোনে! প্ৰধান শিক্ষক মহোদয়ো এই ৰোগত জৰ্জৰিত হৈ আছিল।গুৰুসকলে বিদ্যাৰ্থীহঁতৰ দ্বাৰা পাচলি অনোৱা কথাটো লাহে লাহে গোটেই গাঁওখনতে জুইৰ দৰে বিয়পি পৰিল। ঘৰে ঘৰে পঞ্চায়তৰ মেল বহিল যে সকলো ছাৰ-বাইদেৱে ল’ৰা-ছোৱালীহঁতৰ দ্বাৰা পাচলি আদি খুজি পঠিয়ায়। এই কাৰবাৰটো ৰোধ কৰিব লাগে।
অৱশেষত প্ৰধান শিক্ষক মহোদয়ে নিজৰ ইচ্ছাৰ বিৰুদ্ধে গৈ সকলো শিক্ষকক মৌখিকভাবে আদেশ দিলে যে স্কুলৰ সময়ত যেন কোনো ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ দ্বাৰা পাচলি অনোৱা নহয়।
পাঁচ-সাতদিনমান আদেশটো পালন কৰা হ’ল। কিন্তু ল’ৰা-ছোৱালীহঁতেও যে গুৰুসকলৰ সেৱা-সৎকাৰ নকৰাকৈ থাকিব নোৱাৰা হ’ল। সিহঁতে এতিয়া প্ৰধান শিক্ষক মহোদয়ক অন্য গুৰুসকলতকৈ বেছিকৈ পাচলি আনি দিবলৈ ধৰিলে।
প্ৰধান শিক্ষক মহোদয়ে পাচলিবোৰ লোৱাৰ সময়ত সিহঁতক সোধে, “ল’ৰা-ছোৱালীহঁত, তহঁতে এই পাচলিবোৰ স্কুলৰ সময়তটো লৈ অনা নাই। নহয়নে?”
“নাই মহোদয়, স্কুল ছুটি হোৱাৰ পাছতহে তুলি আনিছিলোঁ।”
পাচলি অনা কামটো এতিয়াও চলি আছে। আনকি বহুকেইজন গুৰুৱে ল’ৰা-ছোৱালীৰ পৰা পাচলি লোৱাৰ সময়ত কৈ দিয়ে যে “যিয়ে কৰিব সেৱা-সৎকাৰ, তাৰেই ভাগ্য জাতিষ্কাৰ।”

Friday, July 28, 2017

নাৰীপ্ৰধান সমাজত লুপ্তপ্ৰায় ফোঁট

(नारी प्रधान समाज में लुप्त होती बिंदिया)
দীনদয়াল শৰ্মাৰ ব্যঙ্গ ৰচনা


বিদেশত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ পিন্ধন-উৰণৰ পৰা তেওঁ পুৰুষ নে মহিলা তৎক্ষণাত বুজা নাযায়; কিন্তু আমাৰ দেশত এনে নহয়। আমাৰ সংস্কৃতিত এনেধৰণৰ পিন্ধন-উৰণৰ ব্যৱস্থা আছে যাৰ দ্বাৰা তেওঁ পুৰুষ নে মহিলা নিলগৰ পৰাই চিনিব পাৰি। অকল ইমানেই নহয়, আমাৰ সুদৃঢ় সংস্কৃতিৰ কাৰণে নাৰীৰ পৰিচয়ত আৰু গূঢ়াৰ্থ সোমাই আছে। নাৰীগৰাকী বিবাহিত নে অবিবাহিত, সাধবা নে বিধবা – এই সকলোবোৰৰ ইংগিত তেওঁৰ পিন্ধন-উৰণৰ পৰা বুজা যায়। বিবাহিত নাৰীৰ ক্ষেত্ৰত পিন্ধনত তেওঁৰ কপালত ফোঁট, শিৰত সেন্দুৰ, ডিঙিত ‘মঙ্গলসূত্ৰ’, হাতত ৰং-বিৰঙৰ খাৰু আৰু উজ্জল, চকমকীয়া ৰঙৰ চেলোৱাৰ-কামিজ নাইবা শাৰী দেখা যায়; কিন্তু অবিবাহিতা নাৰীৰ বাবে প্ৰধানতঃ ডিঙিৰ ‘মঙ্গলসূত্ৰ’ আৰু শিৰৰ সেন্দুৰ বৰ্জনীয় বুলি জনা যায়।

পুৰুষৰ এগৰাকী বিবাহিত নে অবিবাহিত তাক জানিবলৈ এনেধৰণৰ কোনো বিশেষ পোচাক নিৰ্দ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই। হয়তো পুৰুষপ্ৰধান সমাজেই ইয়াৰ মুখ্য কাৰণ। যিহওক! কিন্তু বৰ্তমান আমাৰ সমাজখন নাৰীপ্ৰধান সমাজলৈ পৰিণত হৈ গৈ আছে। এতিয়া নাৰীয়ে কি পিন্ধিব আৰু কি নিপিন্ধিব তাৰ সিদ্ধান্ত নিজে লয়। আজিৰ দিনত সেন্দুৰ, মঙ্গলসূত্ৰ আৰু খাৰুৰ ফেশ্বন প্ৰায় নাইকিয়া হৈ গৈছে। এতিয়াৰ বিবাহিত মহিলাই কেৱল কপালত ফোঁটটো লৈয়ে বিবাহিতৰ পৰিচয় সীমিত ৰাখে। আকৌ কিছু মহিলাই ফোঁট লগোৱাটোও দৰকাৰী বুলি নাভাবে।
এদিন মোৰ খুলশালীজনী আমাৰ ঘৰলৈ আহিল। ঘৰত সোমায়ে ক’লে, “কি হ’ল বাইদেউ, ভিনদেউ ঘৰত নাই নেকি?”
শ্ৰীমতীয়ে ক’লে, “ঘৰতে আছে। সিফালে চা, তাতে বহি আছে। বিচনাতে বহি বাদাম চোবাই চোবাই টিভি চাই আছে।”
মই খুলশালীৰ পিনে চাই দুটামান গল-হেকাৰি মাৰিলোঁ।
শ্ৰীমতীয়ে খুলশালীজনীক সুধিলে, “কিন্তু তইনো কিয় সুধিলি ভিনিহিয়েৰ ঘৰত আছে নে নাই বুলি?”
“তোৰ কপালখন উকা দেখি, কপালত ফোঁট নেদেখি!” খুলশালীজনীয়ে হাঁহি মাৰি ক’লে।
“আহ-আ!” বুলি উচ্‌পিচ্‌ কৰি শ্ৰীমতীয়ে তেওঁৰ উকা কপালত হাত বোলালে আৰু ড্ৰেচিং টেবুলত পৰা এটা সস্তীয়া ফোঁট এৰুৱাই নিজৰ কপালত আঠা লগাই দিলে।
মই খুলশালীজনীক ক’লোঁ, “তোমাৰ বায়েৰাই আজিকালি মোৰ একেবাৰে আদৰ নকৰে। মোক বাথৰুমৰ কোনোবা দেৱালত, কেতিয়াবা দুৱাৰত আৰু কেতিয়াবা ড্ৰেচিং টেবুলত আঠা লগাই থয়। ফোঁট কিনিবলৈ মোৰ পৰা প্ৰতি সপ্তাহে বহুত পইচা নিয়ে, কিন্তু ফোঁটৰ সস্তীয়া পেকেট কিনি আনি তাৰেই প্ৰতিদান সামৰে মাথোঁ!”
এদিন মই দেখিলোঁ যে মই ঘৰৰ বাহিৰৰ লেতেৰা নলাটোত পৰি আছিলোঁ। মই শ্ৰীমতীক চিঞৰি মাতিলোঁ, “হেৰা, শুনিছানে?”
“কিয় চিঞৰি আছা? কিনো হ’ল?”, তেওঁ চিঞৰি চিঞৰি মোৰ কাষ পালেহি।
মই নলাত পৰি থকা ফোঁটটোলৈ আঙুলিয়াই ক’লোঁ, “সেয়া চোৱা, আজিকালি মোৰ মাথোঁ এয়াহে আদৰ, এয়াহে মূল্য! লেতেৰা নলাটোত মোক কেনেকৈ দলিয়াই পেলাইছা!”

ঠিক তেতিয়াই আমাৰ অকণমান আঁতৰত থকা প্ৰতিবেশীৰ সুন্দৰী পত্নীগৰাকীয়ে মুখত মিচিকিয়া হাঁহি লৈ আমাৰ শ্ৰীমতীৰ কাষলৈ আহি ক’লে, “অ’ বাইদেউ, আজি – মাত্ৰ আজিৰ বাবে মোক আপোনাৰ ফোঁটটো দিয়কচোন! কালিলৈ মই উভতাই দিম।”

প্ৰতিবেশীৰ অনুৰোধটো শুনি মই মনে মনে ফূৰ্তি আৰু গৌৰৱত ফুলিবলৈ ধৰিলোঁ। শ্ৰীমতীয়ে মোক উৎফুল্লিত হোৱা দেখি ভিতৰি ভিতৰি জ্বলিবলৈ ধৰিলে। তথাপি প্ৰতিবেশীৰ ধৰ্ম পালন কৰিবলৈ গৈ মোক নিজৰ কপালৰ পৰা নমাই তেওঁৰ কপালত আঠা লগাই দিলে। প্ৰতিবেশীগৰাকীয়ে সন্তুষ্ট হৈ ঘৰলৈ গুচি গ’ল।

মই শ্ৰীমতীৰ ফালে চাই মিচিককৈ হাঁহি এটা মাৰি ক’লোঁ, “একাপ চাহকে দিয়াচোন, মোৰ মইনা!”
“তাইৰ পৰাই খুজি খোৱাগৈ।” খঙত ভোৰভোৰাই শ্ৰীমতী পাগঘৰলৈ সোমাই গ’ল।
মই ক’লোঁ, “আৰে খং নো কিয় কৰা মোৰ, মইনাজান! নিজৰ সন্তান আৰু আনৰ ঘৈণী সকলোৰে ভাল লাগে। এয়াইতো মানৱ প্ৰবৃত্তি!” মাত্ৰ এইখিনি কৈয়ে মই চাহৰ বাবে অপেক্ষা কৰিলোঁ। দুঘণ্টা হৈ গ’ল। চাহ এতিয়ালৈ নাহিল।

Monday, July 24, 2017

অন্তৰ্মুখ


চিট নে পট?
জীৱন নে মৃত্যু?
জীৱন সাঁথৰ
মৃত্যু সাঁথৰ

সাঁথৰৰ জঁট ভাঙি
ভাগৰি ভাগৰি আমি
তথাপি খামুচি থাকোঁ
এখন তেনেই ঠুনুকা সাঁকো

এটি পূৰ্ণিমাৰ ৰাতি
অচ্যুতৰো কক্ষচ্যুতি হয়
কক্ষচ্যুতিৰ সন্মোহনীত
এটা এটাকৈ নক্ষত্ৰ সৰি পৰে
অযুত নাঙঠ চকুত
দুখৰ দাগ কাটি
সেই বাটতেই তন্ময় হৈ
জাহ যায় অৰ্ণৱত
আৰু জাহ যায় বহুতো
চিনাকি-অচিনাকি মুখ!
মানুহৰ ভীৰত
বিদিশাও দিশহাৰা হয়!

সেইবাট বাট নহয়
সেইবাট বাট নাছিল
কক্ষচ্যুতৰ কোনো বাট নাই
কোনো আকৰ্ষণ নাই
মাথোঁ প্ৰলয় নমায়
কক্ষ হেৰুৱাই

সকলোৰে কাহিনী থাকে
সকলোৰে কাহিনী আছে
বাজিব পাৰে তাত
সুখৰ চানাই
অথবা দুখৰ বাঁহী

মানুহৰ সমাজত সিঁচি ৰংমিলিৰ হাঁহি
আৰু বুকুৰ গহীনত
উমি উমি জ্বলে কিবা
জীয়া কাহিনী
পৃথিৱীক নজনালে
পৃথিৱীয়ে নাজানিলে
কোন কাৰ কিমান আপোন
কোন কাৰ কিমান পৰ!
কথা নহয় যেন এক জীয়া সপোন!
দাপোণ দাপোণ
'ত ভাগি শেষ কৰিলি সপোন!!

বুকুত উজান-ভাটি কৰে
হৃদয় কঁপোৱা গানে
বাৰে বাৰে বাজে কিয়
বিষাদৰ তানপুৰা

জীৱন নে মৃত্যু?
যুগান্তৰৰ এক অবান্তৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ
বিচাৰি পোৱা ইমান সহজ আছিল নেকি?

জীৱন সাঁথৰ হ'লেও
মৃত্যু তাৰ সহজ উত্তৰ নহয় কেতিয়াও
মৃত্যু তাৰ সহজ উত্তৰ নাছিল কেতিয়াও
সেউজীয়া দলিচাক
উৰুঙা কৰা
সেইবাট বাট নাছিল
সেই পথ কক্ষপথ নাছিল
সেই পথে ৰচিব জানে মাথোঁ মৰীচিকা
'ত চৌদিশে মাথোঁ
শূন্যতাৰ বালি আৰু ধুমুহা...

*********